China de karje da fainsla Makadjaal
Connect with us [email protected]

ਸਮਾਜੀ ਸੱਥ

ਚੀਨ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਦਾ ਫੈਲਦਾ ‘ਮੱਕੜਜਾਲ’ -ਇੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮਾਹਰ ਦੀ ਕਲਮ ਤੋਂ

Published

on

china debt

ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਰਜ਼ ਲੈਣ ਅਤੇ ਦੇਣ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਕਰਜ਼ਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਸੀਂ ਲੋਕ ਜਾਂ ਕੋਈ ਦੇਸ਼ ਮੁਸੀਬਤ ਸਮੇਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਤਰੱਕੀ ਨੂੰ ਰਫਤਾਰ ਦੇਣ ਲਈ। ਦੁਨੀਆ ਚ ਕਈ ਵਿਕਸਿਤ ਦੇਸ਼ ਹਨ ਜੋ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ ਵਿਕਸਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਚ ਮਦਦ ਦੇ ਲਈ ਕਰਜ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਫਲਾਣੇ ਦੇਸ਼ ਚ ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਰਾਹ ਸਾਫ ਹੋਵੇ। ਕੁਝ ਦੇਸ਼ ਬਾਕੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਕਰਜ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਪਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਕਰਜ਼ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਵਾਂ ਆਯਾਤ ਦੇ ਸਕਣ ਅਤੇ ਜਿਸ ਚ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਲਾਭ ਨਿਹਿਤ ਹੋਵੇ ਪਰ ਉਥੇ ਕੁਝ ਦੇਸ਼ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਗਰੀਬ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ ਸਿਰਫ ਇਸ ਲਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਜਾਇਦਾਦ ਤੇ ਆਪਣਾ ਅਧਿਕਾਰ ਜਮਾ ਸਕਣ, ਉਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀ ਨੂੰ ਘੇਰਨ ਦੇ ਲਈ ਆਪਣਾ ਫੌਜੀ ਅੱਡਾ ਕਰਜ਼ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ ਚ ਬਣਾ ਸਕਣ, ਉਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਸਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਉਦਯੋਗਿਕ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਦੂਸਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਚ ਭੇਜਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪੜ੍ਹਾਅ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤ ਸਕਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹਤ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਸਾਬਤ ਕਰ ਸਕਣ।
ਤੁਸੀਂ ਸੋਚੋਗੇ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕਿਹੜਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਸਿਰਫ ਤੇ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਫਾਇਦੇ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੈ ਚੀਨ। ਚੀਨ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਨੂੰ ਚੋਖਾ ਕਰਜ਼ਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਉਸਦਾ ਇਰਾਦਾ ਸਾਫ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਚੁਫੇਰਿਓਂ ਘੇਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਆਪਣੇ ਉਦਯੋਗ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ Ḕਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵੀ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਚ ਆਪਣਾ ਫੌਜੀ ਅੱਡਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਜੂਗਤ ਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕਰਜ਼ ਦੇਣ ਪਿੱਛੋਂ ਚੀਨ ਕਰਜ਼ਦਾਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਆਪਣੀ ਯੋਜਨਾ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਰਜ਼ ਵਸੂਲੀ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਰੰਸੀ ਖਜ਼ਾਨੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚੀਨ ਨੇ ਸਾਲ 2013-16 ਤੱਕ ਗਰੀਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ 6 ਅਰਬ 20 ਕਰੋੜ ਡਾਲਰ ਤੋਂ 11 ਅਰਬ 60 ਕਰੋੜ ਡਾਲਰ ਤੱਕ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਦਿੱਤਾ। ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਚੀਨ ਕੋਲੋਂ ਕਰਜ਼ ਲੈਣ ਤੇ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਅਫਰੀਕੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਚੀਨ ਕੋਲੋਂ 6 ਖਰਬ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦਾ ਕਰਜ਼ ਲਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਲਈ ਖਤਰਨਾਕ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਗਵਾਦਰ ਬੰਦਰਗਾਹ ਚ ਵੀ ਚੀਨ ਨੇ ਇਵੇਂ ਹੀ ਪੈਸਾ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। 46 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦੇ ਉਹ ਗਵਾਦਰ ਬੰਦਰਗਾਹ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਗਵਾਦਰ ਤੱਕ ਸੜਕ ਵੀ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਚੀਨ ਕਰਜ਼ ਦੇਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਰੰਸੀ-(ਆਈ ਐਮ ਐਫ, ਵਰਲਡ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵੱਡੇ ਬੈਂਕ ਕਰਜ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਕਿਉਂਕਿ ਕਰਜ਼ ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸ਼ਰਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਖਰੇ ਨਹੀਂ ਉਤਰਦੇ। ਚੀਨ ਇਸ ਨਿਯਮ ਦਾ ਲਾਭ ਉਠਾ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਸਾਨ ਸ਼ਰਤਾਂ ਤੇ ਕਰਜ਼ਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਸੀ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਦਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਇਜ਼ਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਉਹ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਲਾਭ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਸਾਨ ਸ਼ਰਤਾਂ ਤੇ ਢੇਰ ਸਾਰਾ ਪੈਸਾ ਕਰਜ਼ੇ ਵਜੋਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਰਜ਼ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੀਨ ਇਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਚੀਨ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਮੋੜਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਚ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ, ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਸ਼ੁਰੁ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਚੀਨ ਦੀ ਅਸਲ ਖੇਡ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਚ ਚੀਨ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ, ਮਾਲਦੀਪ ਅਤੇ ਫਿਰ ਨੇਪਾਲ ਚ ਆਪਣੀ ਅਥਾਹ ਪੂੰਜੀ ਲਾਈ ਹੈ ਤਾਂਕਿ ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆ ਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਤੋਂ ਨਿਖੇੜ ਸਕੇ। ਚੀਨ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਜਗ ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਚ ਚੀਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰਜ਼ ਦਾ ਜਾਲ ਫੈਲਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਫਿਰ ਕੀ ਕਿਰਗਿਸਤਾਨ, ਕੀ ਸੂਡਾਨ, ਕੀ ਪਾਪੂਆ ਨਿਊ ਗਿਨੀ ਅਤੇ ਕੀ ਅਫਰੀਕੀ ਮਹਾਦੀਪ ਅਤੇ ਲਾਤਿਨ ਅਮਰੀਕੀ ਦੇਸ਼।
ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੀ ਹੰਬਨਟੋਟਾ ਬੰਦਰਗਾਹ ਨੂੰ ਹੀ ਲੈ ਲਵੋ, ਪਹਿਲਾਂ ਚੀਨ ਨੇ ਹੰਬਨਟੋਟਾ ਬੰਦਰਗਾਹ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਆਸਾਨ ਸ਼ਰਤਾਂ ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਦੋਵੇਂ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਕਰਜ਼ਾ ਨਾ-ਮੋੜ ਸਕਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਚ ਚੀਨ ਨੇ ਸਾਲ 2017 ਚ ਹੰਬਨਟੋਟਾ ਬੰਦਰਗਾਹ ਨੂੰ 99 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਪੱਟੇ ਤੇ ਲੈ ਲਿਆ। ਇਸਦਾ ਕਾਰਜਭਾਗ ਚਾਈਨਾ ਮਰਚੈਂਟਸ ਪੋਰਟ ਹੋਲਡਿੰਗਸ ਦੇ 1.12 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੇ ਇਵਜ਼ ਚ ਲੈ ਲਿਆ।
ਕਿਰਗਿਸਤਾਨ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ 62 ਲੱਖ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਵਨ ਬੈਲਟ, ਵਨ ਰੋਡ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਚੀਨ ਨੇ ਕਿਰਗਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਡੇਢ ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦਾ ਕਰਜ਼ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਕਰਜ਼ ਦਾ 40 ਫਸੀਦੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਕਿਰਗਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਮੱਧ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਬਿਜਲੀ ਊਰਜਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਇੱਕ ਲੱਖ ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦਾ ਕਰਜ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕਰਜ਼ ਐਕਸਪੋਰਟ-ਇੰਪੋਟਰ ਬੈਂਕ ਆਫ ਚਾਈਨਾ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਕਿਰਗਿਸਤਾਨ ਚੀਨ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਮੋੜਣ ਦੀ ਹਾਲਤ Ḕਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਕਿਰਗਿਸਤਾਨ ਵੀ ਬਾਕੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚੀਨ ਦੇ ਕਰਜ਼ ਜਾਲ ਚ ਫਸ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਤਾਜਿਕਿਸਤਾਨ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਬਹੁਤ ਗਰੀਬ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਵਰਲਡ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਆਈ ਐਮ ਐਫ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਵੀ ਮੁੱਢਲੇ ਢਾਂਚੇ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਕਰਜ਼ ਹੇਠ ਦੱਬ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਤਾਜਿਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕੁਲ ਕਰਜ਼ ਦਾ 80 ਫੀਸਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੋੜਨ ਲਈ ਤਾਜਿਕਿਸਤਾਨ ਹੁਣ ਹੋਰਨਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕਰਜ਼ ਲੈ ਕੇ ਚੀਨ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਮੋੜਣ ਦਾ ਰਾਹ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਐਗਜ਼ਿਮ ਬੈਂਕ ਆਫ ਚਾਈਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ ਮੰਗੋਲੀਆ ਨੂੰ ਵੀ ਇੱਕ ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਕਰਜ਼ਾ ਮੁੱਢਲਾ ਢਾਂਚਾ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਆਸਾਨ ਸ਼ਰਤਾਂ ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਅਗਲੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਚੀਨ ਮੰਗੋਲੀਆ ਨੂੰ 30 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਹੋਰ ਦੇਵੇਗੇ। ਜੇ ਮੰਗੋਲੀਆ ਇਹ ਕਰਜ਼ਾ ਨਾ ਮੋੜ ਸਕਿਆ ਤਾਂ ਯਕੀਨਨ ਚੀਨ ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਜਾਇਦਾਦ ਅਤੇ ਖਣਿਜ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਢੁਹਾਈ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਮੰਗੋਲੀਆ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ 10 ਦੇਸ਼ਾਂ ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜੋ ਚੀਨ ਦੇ ਕਰਜ਼ ਹੇਠ ਦੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਜੇ ਸਮਾਂ ਰਹਿੰਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੇ ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਚਾਲਬਾਜ਼ੀਆਂ ਤੇ ਲਗਾਮ ਨਾ ਲਾਈ ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਚ ਕਈ ਦੇਸ਼ ਬਦਹਾਲੀ ਦੇ ਕੰਡੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਚੀਨ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਤੇ ਆਪਣਾ ਕਰਜ਼ਾ ਕਰ ਲਵੇਗਾ, ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸੋਮਿਆਂ ਦੀ ਢੁਹਾਈ ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਲਈ ਕਰੇਗਾ, ਇਸਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਚੀਨ ਦੀ ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚੇਗਾ ਪਰ ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ ਚੀਨ ਦੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਦਾ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸੱਚੀ ਨਿਆਂ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਲਿਖੇਗਾ।

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

ਸਮਾਜੀ ਸੱਥ

ਨਾਰਕੋ ਟੈਸਟ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਹੱਤਤਾ -ਐੱਮ ਪੀ ਪਾਹਵਾ

Published

on

Legal significance of narco test

ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲਾ ਹਾਥਰਸ ਦੇ ਪੁਲਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਚੰਦਪਾ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਚ 14 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਦਲਿਤ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਇੱਕ 19 ਸਾਲਾ ਲੜਕੀ ਨਾਲ ਚਾਰ ਗੈਰ ਦਲਿਤ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਮੂਹਿਕ ਜਬਰ ਜਨਾਹ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌੜ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੀੜਤ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਜ਼ਖਮੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 29 ਸਤੰਬਰ ਦੀ ਸਵੇਰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਅਗਲੇ ਤੜਕਸਾਰ ਜਬਰਦਸਤੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਗੈਰ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੀ ਚੁਫੇਰਿਓਂ ਨਿੰਦਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।
22 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਪੀੜਤਾ ਨੇ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਇਲਾਜ ਦੌਰਾਨ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਕੋਲ ਲਿਖਤੀ ਤੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤੇ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਘਿਨੌਣੇ ਕਾਰਨਾਮੇ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਚਾਰੇ ਦਰਿੰਦੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਜਨਤਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਪੁਲਸ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਰਫਾ-ਦਫਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਬਣਨ ਦੇ ਕੁਝ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਕਿ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਜਬਰ ਜਨਾਹ ਦਾ ਜੁਰਮ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪੀੜਤਾ ਦਾ ਡਾਕਟਰੀ ਮੁਆਇਨਾ ਵੀ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਅੱਠ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਦ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇਰੀ ਤੋਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪਰਵਾਰ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਡਾਕਟਰੀ ਮੁਆਇਨਾ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਪੀੜਤ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਵੱਡੇ ਤੜਕੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਪੋਸਟਮਾਰਟਮ ਰਿਪੋਰਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲਾਂ ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਡੀ ਜੀ ਪੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਕੁਮਾਰ ਤੇ ਫਿਰ ਜ਼ਿਲਾ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਪ੍ਰਵੀਨ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਬਿਆਨ ਆਇਆ ਕਿ ਪੋਸਟਮਾਰਟਮ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਮ੍ਰਿਤਕਾ ਨਾਲ ਜਬਰ ਜਨਾਹ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਪੀੜਤਾ ਨੇ 22 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਕੋਲ ਬਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਜਬਰ ਜਨਾਹ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੜਾਅ Ḕਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਿਆਨ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਵੀ ਕੋਈ ਠੋਸ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਕਾਰਨ ਪੁਲਸ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਵਤੀਰੇ ਨੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸ਼ੱਕ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਰਫਾ ਦਫਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਨਜ਼ਾਕਤ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਤਾ ਦੇ ਰੋਹ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਮੈਂਬਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਾਂਚ ਟੀਮ ਬਣਾਈ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਸਕੱਤਰ ਭਗਵਾਨ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਡੀ ਆਈ ਜੀ ਚੰਦਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਸੂਬਾਈ ਕੌਂਸਟੇਬਲਰੀਜ਼ ਦੀ ਕਮਾਂਡੈਂਟ ਪੂਨਮ ਇਸ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਦੋਸ਼ੀਆਂ, ਪੀੜਤ ਮ੍ਰਿਤਕਾ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਜਾਂਚ Ḕਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੁਝ ਪੁਲਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਰਕੋ ਟੈਸਟ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮ੍ਰਿਤਕਾ ਵੱਲੋਂ ਦੋਸ਼ੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਨਾਰਕੋ ਟੈਸਟ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਾ ਕੋਈ ਠੋਸ ਕਾਰਨ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਾਠਕ ਨਾਰਕੋ ਟੈਸਟ ਦੀ ਵਿਧੀ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਹੱਤਤਾ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਹੋਣਗੇ। ਇਸੇ ਲਈ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਵਾਰਦਾਤ ਦਾ ਕੋਈ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਮੌਕੇ ਤੇ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਸਬੂਤ ਨਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਪੁਲਸ ਕੁਝ ਸ਼ੱਕੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਤਰੀਕਾ ਸ਼ੱਕੀਆਂ ਦੀ ਮਾਰਕੁੱਟ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਤਸ਼ੱਦਦ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਪੁਲਸ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਪੁਲਸ ਵੱਲੋਂ ਜਾਂਚ ਲਈ ਕੁਝ ਵਿਗਿਆਨਕ ਢੰਗ ਅਪਣਾਏ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਰਕੋ ਟੈਸਟ, ਪੋਲੀਗ੍ਰਾਫੀ ਅਤੇ ਲਾਈ ਡਿਟੈਕਟਰ ਟੈਸਟ ਮੁੱਖ ਹਨ।
ਨਾਰਕੋ ਟੈਸਟ ਲਈ ਮੁਲਜ਼ਮ ਜਾਂ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਜਿਸ ਦਾ ਟੈਸਟ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ ਇੰਜੈਕਸ਼ਨ ਸੋਡੀਅਮ ਪੈਨਬੋਲ ਸ਼ੁੱਧ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਅਸਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੋਸ਼ੀ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਚੇਤਨਤਾ ਘਟਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਡੂੰਘੀ ਨੀਂਦ ਵਾਲੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੰਝ ਕਹਿ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਦੱਸਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਟੈਸਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਟੈਸਟ ਦੇਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ। ਨਾਰਕੋ ਟੈਸਟ ਫੋਰੈਂਸਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਲੈਬ ਚ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਟੈਸਟ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਐਨਸੀਥੀਸੀਅਲੋਜਿਸਟ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਡਾਕਟਰ, ਫੋਰੈਂਸਿਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਸਟਾਫ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਟੈਸਟ ਦੀ ਆਡੀਓ, ਵੀਡੀਓਗਰਾਫੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਓਥੇ ਪੁਲਸ ਦਾ ਕੋਈ ਮੈਂਬਰ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਫੋਰੈਂਸਿਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਡਾਕਟਰ ਦੋਸ਼ੀ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਪਾਸੋਂ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਤੱਥਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਸਵਾਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਜਾਂਚ ਅਫਸਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਰ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਸਿਰਫ ਹਾਂ ਜਾਂ ਨਾਂਹ ਵਿੱਚ ਦੇਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਕੋਈ ਸਪੱਸ਼ਟੀਕਰਨ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਹੁੰਦਾ। ਨਾਰਕੋ ਟੈਸਟ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਮੁਲਜ਼ਮ ਤੋਂ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵ ਪੂਰਨ ਸਬੂਤਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਬੂਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੋੜ੍ਹਤਾ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਟੈਸਟ ਤੇ ਕਿਨਾ ਕੁ ਨਿਰਭਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਟੈਸਟ 100 ਫੀਸਦੀ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਕੁਝ ਚੁਸਤ ਵਿਅਕਤੀ ਟੈਸਟ ਚ ਵੀ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਗੁੰਮਰਾਹ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਦਵਾਈ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਜਵਾਬ ਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੱਚਾਈ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਟੈਸਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਲਾਲਚ ਦਿੱਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਝੂਠ ਬੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਕੋ ਟੈਸਟ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸਬੂਤ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਟੈਸਟ ਸਿਰਫ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਲਈ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਸੈਲਵੀ ਬਨਾਮ ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਮਈ 2010 ਨੂੰ 251 ਸਫੇ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਪੂਰਨ ਫੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਰਕੋ ਟੈਸਟ, ਪੋਲੀਗ੍ਰਾਫੀ ਅਤੇ ਬਰੇਨਮੈਪਿੰਗ ਟੈਸਟਾਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਨਿਰਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਿਰੁੱਧ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਇਹ ਟੈਸਟ ਉਸ ਦੇ ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਟੈਸਟ ਰਾਹੀਂ ਮੁਲਜ਼ਮ ਤੋਂ ਅਜਿਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਹ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਆਰਟੀਕਲ 20 (3) ਅਧੀਨ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ (ਕਥਿਤ ਦੋਸ਼ੀ) ਨੂੰ ਖੁਦ ਵਿਰੁੱਧ ਗਵਾਹੀ ਦੇਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਆਰਟੀਕਲ 21 ਅਧੀਨ ਮਿਲੀ ਨਿੱਜਤਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੈ।
ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਅਨੁਸਾਰ ਫੌਜਦਾਰੀ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਟੈਸਟ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਰਜ਼ਾਮੰਦੀ ਨਾਲ ਹੀ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਰਜ਼ਾਮੰਦੀ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ ਵਰਤਣੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਇਹ ਹਨ ਕਿ ਦੋਸ਼ੀ ਦੀ ਰਜ਼ਾਮੰਦੀ, ਕਿਸੇ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਰਜ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਮੌਕੇ ਵੀ ਮੁਲਜ਼ਮ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਵਕੀਲ ਮੌਜੂਦ ਰਹੇਗਾ। ਟੈਸਟ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਿੱਟੇ ਮੁਲਜ਼ਮ ਨੂੰ ਅਗੇਤੇ ਹੀ ਸਮਝਾਏ ਜਾਣੇ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਰਜ਼ਾਮੰਦੀ ਲੈਣੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਵਰਣਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਰਜ਼ਾਮੰਦੀ ਨਾਲ ਕਰਵਾਏ ਟੈਸਟ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵੀ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲੂ ਵਿਚਾਰੇ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋਂ ਵੇਖੀ ਜਾਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅਦਾਲਤ ਇਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਵੇ।

Continue Reading

ਸਮਾਜੀ ਸੱਥ

ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਅਤੇ ਮਾਸੂਮੀਅਤ -ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਸੋਮਲ

Published

on

ik soch sahit

ਇਹ ਗੱਲ ਸੰਤਾਲੀ ਦੇ ਹੱਲਿਆਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਹੈ। ਉਦੋਂ ਮੈਂ ਅਜੇ ਸੁਰਤ ਸੰਭਾਲੀ ਸੀ। ਚੁਫ਼ੇਰੇ ਮਾੜੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਸਨ। ਅਫ਼ਵਾਹਾਂ ਦਾ ਬੜਾ ਜ਼ੋਰ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਦਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪੇਕੀ ਜਾਈਦਾ ਜਾਂ ਬੇਬੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਨਾਨਕੇ, ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਵੱਢੇ-ਟੁੱਕੇ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਉਜੜੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ। ਮੇਰੀ ਮਾਸੂਮੀਅਤ ਇਸ ਮੰਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਵਲੂੰਧਰੀ ਜਾਂਦੀ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਅਣਭੋਲਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ‘ਕੀ ਹੈ, ‘ਕਿਉਂ ਹੈ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਿਹਾ। ਸਹੀ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸਾਧਨ ਕੋਈ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਦੇ ਸਬੱਬ ਭੰਬਲਭੂਸਾ ਬੜਾ ਸੀ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲਣ ਲਈ ਗੱਲ ਕੰਨੀ ਨਾ ਪੈਂਦੀ। ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਅੱਖਰ-ਗਿਆਨ ਸਦਕਾ ਜਗਿਆਸਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਦੇਸ਼-ਵੰਡ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾਣਿਆ, ਦੇਸ਼-ਵੰਡ ਬਾਰੇ ਮਿਲਦਾ ਸਾਹਿਤ ਖੁਭ ਕੇ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਗੱਲ ਸਾਫ ਹੋਈ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਤੀ ਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਹੋਏ। ਅਗਲਿਆਂ ਨੇ ਅੱਗਾਂ ਹੀ ਐਸੀਆਂ ਲਾਈਆਂ ਕਿ ਭਾਂਬੜ ਬਲ ਗਏ। ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਲੁੱਟੇ ਗਏ, ਇਸਮਤਾਂ ਰੁਲੀਆਂ, ਬੇਕਸੂਰਾਂ ਦਾ ਬੜਾ ਖ਼ੂਨ ਡੁੱਲ੍ਹਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਜਵਾਨ ਉਮਰ ਤੇ ਸੁਹੱਪਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੈਰੀ ਬਣੇ। ਵੱਢ-ਟੁੱਕ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਅਲੱਗ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਤੇ ਬੇਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਵੇਂ ਹੀ ਵੰਡ ਦਿੰਦੇ ਜਿਵੇਂ ਹੋਰ ਲੁੱਟ ਦਾ ਮਾਲ।
ਸਾਡੇ ਨੇੜੇ ਦੀ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਔਰਤ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੁੱਛੜ ਕੁੜੀ ਸੀ, ਮਿਲ ਗਈ। ਘਰ ਵੱਸਣ-ਵਸਾਉਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦੁਧਾਰੂ ਡੰਗਰ ਕਿੱਲੇ ਬੰਨ੍ਹ ਲਈਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਉਹ ਜਾਨ-ਬਚਾਈ ਲਈ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਉਸ ਬੰਦੇ ਦੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗੀ, ਜਿਹੜਾ ਨਾ ਉਸਦੇ ਹਾਣ-ਪ੍ਰਵਾਣ ਸੀ ਤੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਸੰਦ ਸੀ। ਉਹ ਅਕਲ-ਸ਼ਕਲ ਵਾਲਾ ਤੇ ਕਮਾਊ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਅਧਖੜ ਉਮਰ ਤੱਕ ਇਕੱਲਾ ਕਿਉਂ ਰਹਿੰਦਾ? ਉਸ ਨੇ ਬਾਹੋਂ ਫੜ ਲਿਆਂਦੀ ਉਸ ਔਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਂ ਬਦਲਿਆ, ਨਾਂ ਜੋ ਬੰਦੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉਤੇ ਪੋਚਾ ਮਾਰਨਾ ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝਿਆ। ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਵੱਸ ਉਹ ਔਰਤ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿੰਦੀ ਰਹੀ ਤੇ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਹੋਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਫਿਰ ਉਧਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭ-ਲੱਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਵਾਰਾਂ ਤੀਕ ਪੁਚਾਉਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਇਸ ਔਰਤ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੁਲਸ ਆਉਂਦੀ ਰਹੀ, ਪਰ ਇਹ ਬੰਦਾ ਪਰਵਾਰ ਸਣੇ ਇੱਧਰ-ਉਧਰ ਛਿਪ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਆਖ਼ਰ ਨੂੰ ਉਹ ਔਰਤ ਪੁਲਸ ਦੇ ਹੱਥ ਆ ਗਈ। ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਰੌਗਟੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਈਆਂ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਬੰਦਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖ ਲਵੇ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਕਿ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਵਾਪਸ ਆਏਗੀ। ਪੁਲਸ ਦੀ ਗੱਡੀ ਤੁਰ ਪਈ ਤੇ ਉਹ ਔਰਤ ਮੁੜ ਨਾ ਪਰਤੀ, ਪਰਤ ਸਕਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਰਤਦੀ ਵੀ ਕਿਉਂ? ਉਹ ਬੰਦਾ ਬੜਾ ਬਦ-ਮਿਜ਼ਾਜ ਸੀ। ਉਹ ਔਰਤ ਨਾਲ ਆਈ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਦੰਦ ਕਰੀਚਦਾ ‘ਹਰਾਮਜ਼ਾਦੀ ਕਹਿੰਦਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਫਿਰ ਔਰਤ ਜਦੋਂ ‘ਆਪਣੇ ਮੁਲਕ ਕਿਸੇ ਦਹਾਜੂ-ਤਿਹਾਜੂ ਦੇ ਘਰ ਬੈਠ ਗਈ ਹੋਣੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮਰਦ ਵੀ ਏਧਰੋਂ ਉਸ ਔਰਤ ਨਾਲ ਗਏ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ‘ਹਰਾਮ ਦੀ ਔਲਾਦ ਕਹਿੰਦਾ ਹੋਣਾ ਹੈ।
ਹਰਾਮੀ ਕੌਣ ਹੋਇਆ? ਜੀਵ ਦੇ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਲਈ ਨਰ ਤੇ ਮਾਦਾ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਔਰਤ ਨਾਲ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਬੱਚਾ ਉਸ ਦੀ ਕੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪਲਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ‘ਹਰਾਮੀ ਸ਼ਬਦ ਗਾਲ ਹੈ, ਜੋ ਬੱਚੇ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜਨਨੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਕੀ ਕਸੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਦੋਸ਼ ਸਮਾਜ ਦਾ, ਲਾਹਨਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ?
ਸੁਰਤ ਸੰਭਲਣ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਅੱਜ ਤੀਕ ਅਜਿਹੀਆਂ ਬੜੀਆਂ ਤਲਖ਼ ਯਾਦਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਬੇਚੈਨ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਅਜੋਕੇ ਨਾਸਾਜ਼ਗਾਰ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਸੁਰਤ ਬਦਹਾਲ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਹੈ। ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਸਾਡਾ ਉਰਦੂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ। ਮੰਟੋ ਵਾਂਗ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਬਾਰੇ ਬੜਾ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ‘ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਲੱਗੀ ਅੱਗ ਵੇ ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਮੇ ਵਿੱਚ ਮਈ 2014 ਦੇ ‘ਅਕਸ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਛਪੀ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦੀਆਂ ਆਖਰੀ ਸਤਰਾਂ ਹਨ, ‘ਉਦੋਂ ਸੰਨ ਸੰਤਾਲੀ ਵਿੱਚ ਜਦ ਅਣਗਿਣਤ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਮੈਲੇ ਹੱਥ ਲੱਗੇ ਸਨ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਜਾਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲੱਗੀ ਸੀ। ਅੱਗ ਲੱਗੀ ਤੇ ਇਹ ਸੁੱਕ ਗਏ। ਪੰਜੇ ਦਰਿਆ ਸੁੱਕੇ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਬੰਜਰ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਬੰਜਰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਸੱਚੀਆਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਨਹੀਂ ਉਗੀ। ਨਾ ਇਸ ਪਾਸੇ ਨਾ ਉਸ ਪਾਸੇ।
ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦੀਆਂ ਅਰੰਭਿਕ ਸਤਰਾਂ ਹਨ, ‘ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਇਹ ਨਾ ਪੁੱਛਣਾ ਕਿ ਸੰਨ ਸੰਤਾਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਮਤੇ ਨੂੰ ਰਾਮ ਕੌਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਜਾਂ ਰਾਮ ਕੌਰ ਨੂੰ ਰਹਿਮਤੇ। ਇਹ ਵੀ ਸਵਾਲ ਨਾ ਕਰਨਾ ਕਿ ਇਹ ਘਟਨਾ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਜੋ ਅੱਜ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਏ, ਜਾਂ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਅੱਜ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਭਾਗ ਏ।’

Continue Reading

ਸਮਾਜੀ ਸੱਥ

ਲਵ ਜੇਹਾਦ ਦਾ ਅਨੋਖਾ ਮਾਮਲਾ : ਦੂਸਰੇ ਧਰਮ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਲੜਕੀ ਦਾ ਧਰਮ ਆਪਣਾ ਕੇ ਵਿਆਹ ਕਰਾਇਆ

Published

on

marrige
  • ਸਿਰਫ ਵਿਆਹ ਖਾਤਰ ਅਕਰਮ ਤੋਂ ਅਰਵਿੰਦਬਣਿਆ
    ਯਮਨਾਨਗਰ, 23 ਨਵੰਬਰ – ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਣ ‘ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਯਮਨਾਨਗਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਕੇਸਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ‘ਤੇ ਦੂਸਰੇ ਫਿਰਕੇ ਦੀ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦਾ ਝਾਂਸਾ ਦੇ ਕੇ ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲੱਗਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਲੜਕੀ ਦਾ ਧਰਮ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪਿੱਛੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਲੜਕਾ ਅਕਰਮ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਬਦਲ ਕੇ ਅਰਵਿੰਦ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਲੜਕੀ ਦੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਹੈ।
    ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਪੁਲਸ ਨੇ ਪ੍ਰੋਟੈਕਸ਼ਨ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿਣਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੋਰਟ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁਲਸ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪੁਲਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੇਫ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਮਿਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਡੇਬਰੀ ਦਾ ਵਾਸੀ ਅਕਰਮ ਇਸ ਵਿਆਹ ਲਈ ਅਰਵਿੰਦ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਲੜਕੀ ਨਾਲ ਪੰਚਕੂਲਾ ਦੇ ਸੈਕਟਰ 19 ਦੇ ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੂੰਅਰਜ਼ੀ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਕੋਰਟ ਨੇ ਐਸ ਪੀ ਯਮਨਾ ਨਗਰ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ ਸਨ ਕਿ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਏ।
    ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਥਾਣਾ ਛੱਪਰ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਤੋਂਇਹ ਲੜਕੀ ਅੱਠ ਨਵੰਬਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ ਤਾਂ ਘਰਦਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਾ। ਫਿਰ ਘਰਦਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦੇ ਕੇ ਮੰਡੇਬਰੀ ਦੇ ਵਾਸੀ ਅਕਰਮ ‘ਤੇ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਸੀ। ਛੱਪਰ ਪੁਲਸ ਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੇਸ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਪੁਲਸ ਕੋਲ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਤੋਂ ਮੈਸੇਜ ਆ ਗਿਆ ਕਿ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੋਰਟ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਵੱਲੋਂ ਦੂਸਰੇ ਧਰਮ ਦੀ ਲੜਕੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਨੂੰ ਕੁਝ ਲੋਕ ਲਵ ਜਿਹਾਦ ਦਾ ਨਾਂਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਉਠ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਲੜਕੇ ਦੇ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਮਗਰੋਂਨਵੀਂ ਚਰਚਾ ਛਿੜ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਿਰਕੇ ਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਬਦਲ ਕੇ ਲੜਕੀ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲਵੇ। ਬਹੁਤੇ ਮਾਮਲਆਂ ਵਿੱਚ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਹੀ ਧਰਮ ਬਦਲਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Click Here To Read Exclusive breaking news

Continue Reading

ਰੁਝਾਨ


Copyright by IK Soch News powered by InstantWebsites.ca